Евдокия Христофоровна Иванова өрөгөйдөөх үбүлүөйүн дьоро күнэ.
Өлөөн эбэҥки национальнай оройуон ытык кырдьаҕаһа, Үрэн Хоһуун дойдутун сайдыытыгар сүҥкэҥ кылааты киллэрбит, ураты буочардаах хоһоонньут, ырыа айааччы, күн күбэй Ийэ, эйэҕэс эбээ, үлэ бэтээрэнэ, сэрии кэмин оҕото, Өлөөн эбэҥки национальнай оройуон норуотун маастара, Саха республикатын норуот уус-уран оҥоһуктарын маастара Евдокия Христофоровна Иванова балаҕан ыйын 21 күнүгэр ытык сааһын бэлиэтиир дьоро күнэ буолан ааста. Көмүс күһүн солко суугуна, олох устун айаннаан кэлбит маанылаах үбүлүөйбүт, бэлиэ күнүнэн Өлөөн орто оскуолатын 1986 сыллаахха бүтэрээччилэр толорууларыгар Евдокия Иванова “Кэрэ5ин даҕаны Өлөөнүм” айбыт ырыатынан саҕаланна.
Евдокия Христофоровна үлэтин кэрчигин Победа нэһилиэгэр библиотекарынан саҕалаабыт. Библиотека билии-көрүү төрдө – бу сырдык тыыннаах өркөн өй санаата, дьон олоҕо-дьылҕата, өбүгэлэриттэн ситимнээн, иитиллибит ийэ тылынан хоһоон суруйар дьоҕура сайдан элбэх хоһоон ааптара буолар. Кини бастакы хоһооно “Күндү киһибэр убайбар”:
Хаартыска альбомун ыламмын
Көрөбүн убайым мөссүөнүн
Хаһан да умнумаҥ диэбиттии
Хаалларбыт күлүгүн түһэрэн… –
диэн ис киирбэх тылларынан ситимнээн ааспыт үйэ 70 сылларыгар хоһоон суруйан саҕалаабыта. “Иэйии” түмсүү хоһоон ааҕааччылар кулуубтара кини хоһооннорун ис-истэриттэн иэйэн ааҕан дьон сүргэтин көтөхтүлэр.
1970 сыллаахха Победа нэһилиэгин көһөрүү, нэһилиэктэри бөдөҥсүтүү кэмигэр Өлөөҥҥө көһөн кэлбиттэрэ. Оройуон киинигэр кэлэн эдэр эрчимнээх эдэркээн кыыс нэһилиэнньэҕэ өҥөнү оҥорор быткомбинакка чэпчэки таҥас иистэнньэҥинэн үлэлии киирэр. Быткомбинат (олох-дьаһах комбинатын) үлэтэ — бу нэһилиэнньэҕэ күннээҕи олоҕу-дьаһаҕы хааччыйар тэрилтэ. Манна даҕатан кэпсээтэххэ быткомбинат 1962-67 сылларга “Холбос” потребсоюз иһинэн кыра пошивочнай сыах, 1967 сыллаахха Нюрба филиала Н.Ф.Брейтман салайааччылаах үлэлээн 1970 сыллаахха бэйэтэ туспа Өлөөннөөҕү быткомбинат буолан тахсыылаахтык үлэлээбитэ. Тэрилтэ сүрүн сыалынан нэһилиэнньэ олоҕун чэпчэтии, өҥө араас көрүҥнэрин оҥоруу буолара. Күннээҕи олоххо үөскүүр араас кыһалҕаларын дьон быткомбинат үлэһиттэригэр эрэнэн быһаартарара. Ол курдук араас өҥөнү нэһилиэнньэҕэ оҥороро: журнал хаартыскатыттан араас муодалаах чараас, халыҥ таҥастары тигии, тирии имитиитэ, тирии таҥас тигиитэ, унтуу улларыыта, парихмахерскай, хаартыска түһэриитэ, бытовой техника ремона, оннооҕор көмүстэн араас оҥоһуктарга заказ ылаллара. Үрдүк таһаарыылаахтык үлэ-хамнас тигинэччи барбыта. Онтон 90 сыллардаахха перестройка, ыһыллыы-тоҕуллуу саҕана 1992 сыллаахха дылы ньиргиччи үлэлээбит тэрилтэбит ыһыллыбыта хомолтолоох.
Ааспыты ахтан, кэлбити ылынан быткомбинат иистэнньэҥнэрэ, Саамай үөрүүлээх, ураты кэмнэрин бииргэ бэлиэтии бииргэ үлээбит кыргыттара күндү ыалдьыт буолан эҕэрдэ бастыҥын анаатылар.
1999 сыллаахха Надежда Прокопьевна Николаева култуура салаатын салайааччытынан үлэтин саҕалыыр кэмигэр култуура тэрилтэлэрэ дьон түмүллэригэр, үгэстэри сөргүтүүгэ уонна оройуон сайдыытыгар улахан суолталаах күүстээх үлэни саҕалаабыта. Уопсай интэриэһи уһугуннаран, айар үлэни саҕалаабыта. Бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсан баран айылҕаттан бэриллибит талаанын норуокка тарҕатан өбүгэ ырыатын, таҥаһын сөргүтэргэ турунан 1999 сыллаахха “Алгыс” билигин “Дылган” бэтэрээннэр түмсүүлэригэр аан маҥнайгынан киирбитэ. Бу түмсүү салаайааччыларынан Клавдия Владимировна Камерова, Евдокия Михайловна Дмитриева, Алина Ильинична Шишигина үрдүк таһаарыылаахтык үлээбиттэрэ. Араас хабааннаах оройуоннай, республиканскай тэрээһиннэргэ актыыбынайдык кытталлара. Евдокия Христофоровна түмсүү тутаах ырыаһыта, хоһоонньута, V-с Бүтүн Россиятааҕы “Радуга России” фестиваль дипломана, “Слово о Христофорке” спектакль маассабай сыанатын актыыбынай кыттыылааҕа.
Бу сыл бииргэ алтыһар, кэпсэтэр кыргыттара, элбэх оҕо ийэлэрэ, эйэҕэс эбээлэрэ, саамай күндү истиҥ, эрэллээх дьүөгэлэрэ, олоҕун сырдык сулустара, кинилэр баар буоланнар Евдокия Христофоровна олоҕун, ырыанан, үөрүүнэн толорбута. Тэҥҥэ күлэн-үөрэн, сүбэ-ама буолан, олох устун бииргэ алтыһан “Дьүөгэлэрим” диэн истиҥ иэйиилээх хоһоон суруллан күн сирин көрбүтэ. Бу хоһоону ис туругар киллэрэн, сөбүлээн, матыыптаан дьүрүлүн суруйан, ыллаан Саха республикатын култууратын үтүөлээх үлэһитэ Надежда Докалова киэҥ араҥаҕа таһаарбыта. Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар айылҕаттан айдарыылаах, уһулуччу талааннаах чаҕылхай киһибит, биллиилээх торакальнай хирург, медицинскэй наука доктора, доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, суруйааччы уонна айылҕаттан айдарыылаах талааннаах киһи Иннокентий Иннокентьевич Винокуров-Тагус, Евдокия Христофоровна быраата суруйбут романыгар олоҕуран туруоруллубут “Любовь в Яранге” спектальга Ийэ оруолун толорбута.
Василий Егорович Васильев — Харысхал Саха Республикатын Духуобунас Академиятын академика, ССРС суруйааччыларын союһун чилиэнэ, прозаик, драматург, Саха култууратын үтүөлээх үлэһитэ суруйбут сценарийынан “Победить или умереть” Спектакльга, онтон кэнники “Белый Ангел тундры” уус-уран киинэҕэ массовкаҕа биһиги юбилярбыт Евдокия Христофоровна уһуллубута. Василий — Харысхал бу айымньыта дьиҥнээх чахчыларга олоҕуран кэпсэнэр түгэн 1937 с. Өлөөн улууһугар буолбута. Тыйыс тымныы диэни билбэтэх, хорсун санаалаах соҕуруу дойду эдэркээн эмчитэ Капитолина Облезова дьону быыһыыр уонна бэйэтэ тыыннаах хаалар туһугар хайдахтаах курдук ыарахаттары көрсүбүтэ киһи эрэ хараастыах гына кэпсэнэр.
Евдокия Христофоровна санныгар үгүс хаары уулларан истэҕин аайытын киһи барахсан өйө-санаата түспэдийэн, олох кэрэтин, айылҕа уһуктуутун, тыллыытын барытын сыаналыыр, дьаарыстыыр. Ол курдук элбэх тыл сүмэһиннээх хоһоонноро ырыа буолан көйгө көттүлэр. 2024 сыллаахха Өлөөн мелодистарын ырыаларын республика ааттаах-суоллаах ырыаһыттара ыллаан “Оо, Өлөөнүм кэрэҕин даҕаны” аудио-альбом тахсыбыта. Манна Евдокия Христофоровна икки ырыата Саха республикатын норуодуй артыыһа Анастасия Готовцева “Өлөөн кэрэҕин даҕаны”, Саха республикатын култууратын туйгуна, ырыа айааччы Анна Тотонова “Күндү Ийэбэр” толоруулара киирбитэ.
Өлөөн эбэҥки национальнай оройуон талааннаах дьоммутунан киэн туттабыт, төрөөбут дойдубут дьонун болҕомтотун тардан, өй-санаа өттүнэн байан, кэҥээн, дириҥээн, уос номоҕор, кэрэ кэпсээн кэрэһитэ, Өлөөммүт аатын аатырдарга, суон сураҕырдарга үлэ араас салааларын баһылаан дойдубут социальнай-экономическай сайдыытыгар киэҥ далааһыннаах үлэни биһиги иис-уус алыбын иҥэриммит дьоммут маастардарбыт буолаллар. Евдокия Христофоровна илиитигэр талааннаах, ураты ойуулаах-бичиктээх, кини сылаас илиитинэн айан оҥорбут оҥоһуктара, дьоҕура, ис кыаҕын туругун, хотугу норуот тыынын, дууһатын, сатабылын көрдөрөр үлэлэрэ сыаналанан 2026 сыллааахха биһиги Саха республикатын уус-уран оҥоһук маастара үрдүк аат иҥэриллибитэ.
Күндү ытык-мааны Евдокия Христофоровнаҕа чэгиэн доруобуйаны баҕарабыт, уһун үйэни, санааҥ үрүҥ күннүү ыраас буоллун, хас биирдии күнүҥ үөрүү-көтүү аргыстаннын!
